Landbouw en landgebruik

Over glastuinbouw

In de glastuinbouw leidt energiebesparing en het gebruik van duurzame energie tot CO2-reductie. Het verbruik van duurzame energie in de glastuinbouwsector is de afgelopen jaren gegroeid tot 10 PJ in 2019, 9,4% van het totale energieverbruik van de sector in dat jaar. Het aandeel duurzame energie is daarmee met bijna 30% toegenomen t.o.v. 2018 (7,3%). Hiervan was 63% afkomstig van eigen productie, met name van aardwarmte (42%). Ook werd er relatief veel duurzame warmte ingekocht bij derden (24%).

Verbruik duurzame energie totale glastuinbouwareaal per jaar (PJ), gespecificeerd naar herkomst

Presentatie

Over glastuinbouw

In de glastuinbouw leidt energiebesparing en het gebruik van duurzame energie tot CO2-reductie. Het verbruik van duurzame energie in de glastuinbouwsector is de afgelopen jaren gegroeid tot 10 PJ in 2019, 9,4% van het totale energieverbruik van de sector in dat jaar. Het aandeel duurzame energie is daarmee met bijna 30% toegenomen t.o.v. 2018 (7,3%). Hiervan was 63% afkomstig van eigen productie, met name van aardwarmte (42%). Ook werd er relatief veel duurzame warmte ingekocht bij derden (24%).

Verbruik duurzame energie totale glastuinbouwareaal per jaar (PJ), gespecificeerd naar herkomst

Gebruik van aardgas uit eigen productie - Nederland

Presentatie

Indicatoren

Het dashboard bevat voor glastuinbouw nu de volgende indicatoren.

Beleid en afspraken

In de uitvoering wordt gewerkt aan de volgende beleidsonderwerpen en (clusters van) afspraken. Lees de beschrijving en status door te klikken op het 'plusje'.

  • Borging

  • CO₂-voorziening

  • Gebiedsaanpak

  • Geothermie en CO₂-levering in NL

  • Kas als energiebon

  • Restwarmte

Randvoorwaarden

Nog niet beschikbaar.

Veranderingen

Als de randvoorwaarden wijzigen, worden veranderingen in de samenleving mogelijk. De volgende indicatoren hebben betrekking op veranderingen die al zichtbaar en meetbaar zijn.

Gehonoreerde projecten (#) en toegekende subsidie (mln €) MEI-regeling

De subsidieregeling Marktintroductie Energie Innovaties (MEI) glastuinbouw is bestemd voor investeringen in energiezuinige innovatieve kassen. In de periode 2018-2020 is een stijgende lijn te zien in het aantal gehonoreerde projecten.

Presentatie

Beoogde energiebesparing en CO₂-emissiereductie (%), MEI-regeling 2019

De beoogde energiereductie van de in 2019 gehonoreerde MEI-projecten bedroeg 30 tot 100%. De beoogde CO₂-emissiereductie van dezelfde projecten bedroeg 37 tot 100%.

Presentatie

Toegekende subsidie EG-regeling, gespecificeerd naar technologie

De subsidieregeling Energie-efficiëntie Glastuinbouw( EG) wil glastuinders en samenwerkingsverbanden stimuleren om energiebesparende maatregelen te nemen. In de periode 2018-2020 nam het aantal aanvragen iets af, maar in 2020 nam de totale toegekende subsidie toe ten opzichte van 2019.

Vier bewezen technologieën komen in aanmerking voor subsidie. In de periode 2018-2020 is gemiddeld 44 % van de toegekende subsidie naar aansluiting op een warmtenetwerk of -cluster gegaan, 25 % naar een tweede energiescherm (met een energiebesparing van meer dan 45 %), 22 % naar een luchtbehandelingssysteem (voor energiezuinige ontvochtiging van kaslucht) en 9 % naar aansluiting op een biogas- of CO₂-netwerk of -cluster.

Presentatie

Aantal afgehandelde EIA-aanvragen en bijbehorend investeringsbedrag en netto voordeel glastuinbouw

Met de fiscale regeling Energie Investeringsaftrek (EIA) mogen bedrijven 45% (eerder 55%) van de kosten van investeringen in energiezuinige technieken en duurzame energie volgens de EIA-lijst aftrekken van de fiscale winst. Hierdoor verkrijgen zij een belastingvoordeel. In 2019 bedroeg het netto belastingvoordeel circa 11% van het investeringsbedrag.

Presentatie

EIA-aanvragen: vaak aangevraagde technieken

De figuur geeft een overzicht van het type investering waar meerdere bedrijven fiscaal voordeel (aftrek op de fiscale winst) voor toegekend hebben gekregen in het kader van de EIA (Energie Investerings Aftrek). Het totaal aantal aanvragen voor 2017 was 1.380. Voor 2018 en 2019 waren dat er respectievelijk 895 en 894.

Presentatie

Toegekende subsidie (mln. €) en vermogen gehonoreerde geothermieprojecten glastuinbouw SDE+-regeling

De subsidieregeling Stimulering Duurzame Energieproductie (SDE)+(+) biedt de glastuinbouwsector financiële ondersteuning voor het ontwikkelen van onder andere geothermieprojecten. Ten opzichte van de twee voorgaande jaren laat 2019 een forse toename zien in de toegekende subsidie en het vermogen van gehonoreerde geothermieprojecten in de glastuinbouw.

Presentatie

Uitgegeven nieuwe certificaten Groen Label Kas en bijbehorend glastuinbouwareaal

Glastuinbouwbedrijven die investeren in energiebesparende en CO₂-reducerende maatregelen kunnen bij Stichting Milieukeur (SMK) een aanvraag doen voor Groen Label Kas (GLK) en ontvangen een certificaat als zij voldoen aan de criteria op het gebied van verduurzaming.

2018 was een transitiejaar, waarin zowel onder de oude criteria als de nieuwe criteria is gecertificeerd, wat het relatief hoge aantal uitgegeven nieuwe GLK-certificaten in dat jaar verklaart. In de periode 1999 tot en met 2020 zijn in totaal 2.199 GLK-certificaten uitgegeven voor een totaal van 2.531 hectare glastuinbouwareaal (bron: SMK Jaarverslag 2020).

Glastuinbouwbedrijven met een GLK-certificaat kunnen gebruik maken van de fiscale regelingen Milieu-investeringsaftrek (MIA) en Willekeurige afschrijving milieu-investeringen (Vamil).

Aantal deelnemers Het Nieuwe Telen

Het Nieuwe Telen (HNT) is een aanpak binnen Kas als Energiebron om energiezuinig telen te stimuleren, met behoud van een optimale productie. In de figuur staat het aantal telers dat heeft deelgenomen aan cursussen in de afgelopen jaren.

Wat opvalt is de terugval vanaf 2020, dit is vooral een gevolg van COVID-19. Wel waren er vanaf najaar 2020 webinars over HNT die in totaal 900 deelnemers trokken. Sinds de start in 2013 hebben ruim 1000 telers de cursus gevolgd, samen vertegenwoordigen zij ruim 1950 hectare. De cursisten geven aan dat zij met de nieuwe aanpak een warmtebesparing bereiken van 1 tot 5 m3/m2.

HNT bestaat uit verschillende stappen met oplopende energiebesparingspotentie. Het Nieuwe Telen is bij veel glastuinbouwbedrijven de nieuwe standaard geworden. Een rapport van de HAS bevestigt dit: uit een enquête over acceptatie en implementatie HNT komt naar voren dat bijna de helft van de respondenten HNT geheel of gedeeltelijk toepast (Bron: Inventarisatie van Het Nieuwe Telen, HAS juni 2021, in opdracht van GlastuinbouwNederland).

Gehonoreerde projecten (#) en toegekende subsidie (mln €) MEI-regeling

De subsidieregeling Marktintroductie Energie Innovaties (MEI) glastuinbouw is bestemd voor investeringen in energiezuinige innovatieve kassen. In de periode 2018-2020 is een stijgende lijn te zien in het aantal gehonoreerde projecten.

MEI: Aantal aanvragen en toegekend budget - Nederland

Presentatie

Beoogde energiebesparing en CO₂-emissiereductie (%), MEI-regeling 2019

De beoogde energiereductie van de in 2019 gehonoreerde MEI-projecten bedroeg 30 tot 100%. De beoogde CO₂-emissiereductie van dezelfde projecten bedroeg 37 tot 100%.

Percentage beoogde  - 2020 - Nederland

Presentatie

Toegekende subsidie EG-regeling, gespecificeerd naar technologie

De subsidieregeling Energie-efficiëntie Glastuinbouw( EG) wil glastuinders en samenwerkingsverbanden stimuleren om energiebesparende maatregelen te nemen. In de periode 2018-2020 nam het aantal aanvragen iets af, maar in 2020 nam de totale toegekende subsidie toe ten opzichte van 2019.

Vier bewezen technologieën komen in aanmerking voor subsidie. In de periode 2018-2020 is gemiddeld 44 % van de toegekende subsidie naar aansluiting op een warmtenetwerk of -cluster gegaan, 25 % naar een tweede energiescherm (met een energiebesparing van meer dan 45 %), 22 % naar een luchtbehandelingssysteem (voor energiezuinige ontvochtiging van kaslucht) en 9 % naar aansluiting op een biogas- of CO₂-netwerk of -cluster. Bedrag aan toegekende EG-subsidie voor  - Nederland

Presentatie

Aantal afgehandelde EIA-aanvragen en bijbehorend investeringsbedrag en netto voordeel glastuinbouw

Met de fiscale regeling Energie Investeringsaftrek (EIA) mogen bedrijven 45% (eerder 55%) van de kosten van investeringen in energiezuinige technieken en duurzame energie volgens de EIA-lijst aftrekken van de fiscale winst. Hierdoor verkrijgen zij een belastingvoordeel. In 2019 bedroeg het netto belastingvoordeel circa 11% van het investeringsbedrag.

Presentatie

EIA-aanvragen: vaak aangevraagde technieken

De figuur geeft een overzicht van het type investering waar meerdere bedrijven fiscaal voordeel (aftrek op de fiscale winst) voor toegekend hebben gekregen in het kader van de EIA (Energie Investerings Aftrek). Het totaal aantal aanvragen voor 2017 was 1.380. Voor 2018 en 2019 waren dat er respectievelijk 895 en 894.

EIA: aantal vaak aangevraagde technieken per jaar - Nederland

Presentatie

Toegekende subsidie (mln. €) en vermogen gehonoreerde geothermieprojecten glastuinbouw SDE+-regeling

De subsidieregeling Stimulering Duurzame Energieproductie (SDE)+(+) biedt de glastuinbouwsector financiële ondersteuning voor het ontwikkelen van onder andere geothermieprojecten. Ten opzichte van de twee voorgaande jaren laat 2019 een forse toename zien in de toegekende subsidie en het vermogen van gehonoreerde geothermieprojecten in de glastuinbouw.

Presentatie

Uitgegeven nieuwe certificaten Groen Label Kas en bijbehorend glastuinbouwareaal

Glastuinbouwbedrijven die investeren in energiebesparende en CO₂-reducerende maatregelen kunnen bij Stichting Milieukeur (SMK) een aanvraag doen voor Groen Label Kas (GLK) en ontvangen een certificaat als zij voldoen aan de criteria op het gebied van verduurzaming.

2018 was een transitiejaar, waarin zowel onder de oude criteria als de nieuwe criteria is gecertificeerd, wat het relatief hoge aantal uitgegeven nieuwe GLK-certificaten in dat jaar verklaart. In de periode 1999 tot en met 2020 zijn in totaal 2.199 GLK-certificaten uitgegeven voor een totaal van 2.531 hectare glastuinbouwareaal (bron: SMK Jaarverslag 2020).

Glastuinbouwbedrijven met een GLK-certificaat kunnen gebruik maken van de fiscale regelingen Milieu-investeringsaftrek (MIA) en Willekeurige afschrijving milieu-investeringen (Vamil). GLK: Uitgegeven certificaten GLK en bijbehorend areaal in hectare - Nederland

Presentatie

Aantal deelnemers Het Nieuwe Telen

Het Nieuwe Telen (HNT) is een aanpak binnen Kas als Energiebron om energiezuinig telen te stimuleren, met behoud van een optimale productie. In de figuur staat het aantal telers dat heeft deelgenomen aan cursussen in de afgelopen jaren.

Wat opvalt is de terugval vanaf 2020, dit is vooral een gevolg van COVID-19. Wel waren er vanaf najaar 2020 webinars over HNT die in totaal 900 deelnemers trokken. Sinds de start in 2013 hebben ruim 1000 telers de cursus gevolgd, samen vertegenwoordigen zij ruim 1950 hectare. De cursisten geven aan dat zij met de nieuwe aanpak een warmtebesparing bereiken van 1 tot 5 m3/m2.

HNT bestaat uit verschillende stappen met oplopende energiebesparingspotentie. Het Nieuwe Telen is bij veel glastuinbouwbedrijven de nieuwe standaard geworden. Een rapport van de HAS bevestigt dit: uit een enquête over acceptatie en implementatie HNT komt naar voren dat bijna de helft van de respondenten HNT geheel of gedeeltelijk toepast (Bron: Inventarisatie van Het Nieuwe Telen, HAS juni 2021, in opdracht van GlastuinbouwNederland). Het Nieuwe Telen: aantal deelnemers workshops - Nederland

Presentatie

Resultaten

De volgende indicatoren hebben betrekking op meetbare resultaten in de subsector glastuinbouw.

Energieverbruik (PJ) en areaal (ha) glastuinbouwsector

In 2019 nam het energieverbruik van de glastuinbouwsector 6% toe ten opzichte van 2018, vooral omdat er 8% meer areaal in de Landbouwtelling was opgegeven.

Presentatie

Verbruik duurzame energie totale glastuinbouwareaal per jaar (PJ), gespecificeerd naar herkomst

Het verbruik van duurzame energie in de glastuinbouwsector is de afgelopen jaren gegroeid tot 10 PJ in 2019, 9,4% van het totale energieverbruik van de sector in dat jaar. Het aandeel duurzame energie is daarmee met bijna 30% toegenomen t.o.v. 2018 (7,3%).

Hiervan was 63 % afkomstig van eigen productie, met name van aardwarmte (42 %). Ook werd er relatief veel duurzame warmte ingekocht bij derden (24 %).

Presentatie

Productie elektriciteit door glastuinbouwsector totaal (TWh) en per m2 (kWh)

De glastuinbouw maakt gebruik van warmtekrachtkoppeling (WKK). Met aardgas als input produceert een WKK warmte en elektriciteit alsmede CO₂ als voeding voor het gewas. De productie van elektriciteit uit eigen WKK is de afgelopen jaren licht toegenomen, zowel voor de sector als geheel als per oppervlakte-eenheid. De gewenste vervanging van WKK’s door gebruik van duurzame warmtebronnen blijft achter.

Oorzaken hiervoor zijn onder andere de energieheffingen Energiebelasting (EB) en Opslag Duurzame Energie (ODE) van waaruit een negatieve prikkel met betrekking tot de inkoop van elektriciteit gaat.

Presentatie

Globale elektriciteitsbalans glastuinbouwsector 2019

Van de uit WKK’s geproduceerde elektriciteit werd in 2019 45% door de sector zelf gebruikt en werd 55% verkocht op de elektriciteitsmarkt. 41% van de totale elektriciteitsconsumptie werd extern ingekocht.

Globale elektriciteitsbalans glastuinbouwsector in 2019

Inkoop externe CO₂ glastuinbouw (Mton)

De glastuinbouwsector gebruikt CO₂ als meststof voor de gewassen. De meeste CO₂ komt nu nog uit de rookgassen van de eigen gasgestookte installaties. Bij een verdergaande verduurzaming zal de sector steeds afhankelijker worden van externe CO₂-levering.
In 2019 was de CO₂-inkoop 0,7 Mton en daarmee 5% hoger dan in 2018. De streefwaarde van 2 Mton CO₂ in 2030 toont de inspanning die nog nodig is ten aanzien van de externe CO₂-voorziening de komende jaren.

Presentatie

Geothermie en CO₂-levering glastuinbouw in Nederland

Het merendeel van de geothermieprojecten in Nederland is gerelateerd aan de glastuinbouw. Deze projecten zijn gestimuleerd via de SDE-regeling. De kaart laat alle geothermieprojecten van de glastuinbouw zien. Daarnaast bevat de kaart informatie over de externe levering van CO₂ voor de voeding van de gewassen.

Het aantal geothermieprojecten is 46, waarvan 21 gerealiseerd en 25 in ontwikkeling. Van de projecten nog in ontwikkeling zijn er 3 een uitbreiding van een bestaand systeem.

Het streven is om 35 extra projecten te hebben gerealiseerd in 2030 ten opzichte van 28 juni 2019 (publicatiedatum Klimaatakkoord). Na deze datum zijn 12 projecten gestart, allemaal nog in ontwikkeling (peildatum oktober 2021). In de komende drie jaren zullen deze projecten naar verwachting worden gerealiseerd. Daarnaast verwachten we in de komende jaren nog nieuwe aanvragen.

Op de kaart zijn de kassen aangegeven. De lijn die vanuit het Botlekgebied naar het havengebied bij Amsterdam loopt is de OCAP-leiding. Deze leiding voorziet de verschillende glastuinbouwgebieden van CO₂. Ook zijn er tuinders die op een andere wijze externe CO₂ krijgen geleverd. De gemeenten waarin sprake is van externe CO₂-levering zijn gemarkeerd.

Presentatie

Energieverbruik (PJ) en areaal (ha) glastuinbouwsector

In 2019 nam het energieverbruik van de glastuinbouwsector 6% toe ten opzichte van 2018, vooral omdat er 8% meer areaal in de Landbouwtelling was opgegeven.

Presentatie

Verbruik duurzame energie totale glastuinbouwareaal per jaar (PJ), gespecificeerd naar herkomst

Het verbruik van duurzame energie in de glastuinbouwsector is de afgelopen jaren gegroeid tot 10 PJ in 2019, 9,4% van het totale energieverbruik van de sector in dat jaar. Het aandeel duurzame energie is daarmee met bijna 30% toegenomen t.o.v. 2018 (7,3%).

Hiervan was 63 % afkomstig van eigen productie, met name van aardwarmte (42 %). Ook werd er relatief veel duurzame warmte ingekocht bij derden (24 %).
Gebruik van aardgas uit eigen productie - Nederland

Presentatie

Productie elektriciteit door glastuinbouwsector totaal (TWh) en per m2 (kWh)

De glastuinbouw maakt gebruik van warmtekrachtkoppeling (WKK). Met aardgas als input produceert een WKK warmte en elektriciteit alsmede CO₂ als voeding voor het gewas. De productie van elektriciteit uit eigen WKK is de afgelopen jaren licht toegenomen, zowel voor de sector als geheel als per oppervlakte-eenheid. De gewenste vervanging van WKK’s door gebruik van duurzame warmtebronnen blijft achter.

Oorzaken hiervoor zijn onder andere de energieheffingen Energiebelasting (EB) en Opslag Duurzame Energie (ODE) van waaruit een negatieve prikkel met betrekking tot de inkoop van elektriciteit gaat. Productie elektriciteit (uit WKK eigen gebruik) in TWh en per m2 in kWh per jaar.   Elektriciteitsba - Nederland

Presentatie

Globale elektriciteitsbalans glastuinbouwsector 2019

Van de uit WKK’s geproduceerde elektriciteit werd in 2019 45% door de sector zelf gebruikt en werd 55% verkocht op de elektriciteitsmarkt. 41% van de totale elektriciteitsconsumptie werd extern ingekocht.

Globale elektriciteitsbalans glastuinbouwsector in 2019

Inkoop externe CO₂ glastuinbouw (Mton)

De glastuinbouwsector gebruikt CO₂ als meststof voor de gewassen. De meeste CO₂ komt nu nog uit de rookgassen van de eigen gasgestookte installaties. Bij een verdergaande verduurzaming zal de sector steeds afhankelijker worden van externe CO₂-levering.
In 2019 was de CO₂-inkoop 0,7 Mton en daarmee 5% hoger dan in 2018. De streefwaarde van 2 Mton CO₂ in 2030 toont de inspanning die nog nodig is ten aanzien van de externe CO₂-voorziening de komende jaren.

CO2-levering: externe CO2 ingekocht in Mton - Nederland

Presentatie

Geothermie en CO₂-levering glastuinbouw in Nederland

Het merendeel van de geothermieprojecten in Nederland is gerelateerd aan de glastuinbouw. Deze projecten zijn gestimuleerd via de SDE-regeling. De kaart laat alle geothermieprojecten van de glastuinbouw zien. Daarnaast bevat de kaart informatie over de externe levering van CO₂ voor de voeding van de gewassen.

Het aantal geothermieprojecten is 46, waarvan 21 gerealiseerd en 25 in ontwikkeling. Van de projecten nog in ontwikkeling zijn er 3 een uitbreiding van een bestaand systeem.

Het streven is om 35 extra projecten te hebben gerealiseerd in 2030 ten opzichte van 28 juni 2019 (publicatiedatum Klimaatakkoord). Na deze datum zijn 12 projecten gestart, allemaal nog in ontwikkeling (peildatum oktober 2021). In de komende drie jaren zullen deze projecten naar verwachting worden gerealiseerd. Daarnaast verwachten we in de komende jaren nog nieuwe aanvragen.

Op de kaart zijn de kassen aangegeven. De lijn die vanuit het Botlekgebied naar het havengebied bij Amsterdam loopt is de OCAP-leiding. Deze leiding voorziet de verschillende glastuinbouwgebieden van CO₂. Ook zijn er tuinders die op een andere wijze externe CO₂ krijgen geleverd. De gemeenten waarin sprake is van externe CO₂-levering zijn gemarkeerd. Presentatie