Elektriciteit

Over hernieuwbaar op land

In 2030 moet 35 TWh hernieuwbare elektriciteit van land komen, uit windturbines en zonnepanelen. Daarnaast bestaat het doel van 7 TWh kleinschalig opgewekt hernieuwbare elektriciteit in 2030. In 2021 heeft het PBL een inschatting gemaakt van de mogelijke productie door huidige installaties in 2030 en een inschatting van de mogelijke realisatie van projecten in de pijplijn of ambitie. Bij deze hernieuwbare technieken is het belangrijk dat ze ruimtelijk gezien goed worden ingepast, met bestuurlijk en maatschappelijk draagvlak. Daarom wordt de energietransitie op land uitgewerkt in 30 Regionale Energie Strategieën (RES). Het doel van de regionale aanpak is om duurzame energieprojecten zo goed mogelijk aan te passen aan het landschap en de wensen van inwoners. Door zeggenschap en financiële deelname kunnen burgers en bedrijven zich bovendien betrokken voelen bij de energietransitie en ervan meeprofiteren.

Productie hernieuwbare elektriciteit op basis van Regionale-Energie-Strategieën 1.0, 2021

Presentatie

Elektriciteit

Over hernieuwbaar op land

In 2030 moet 35 TWh hernieuwbare elektriciteit van land komen, uit windturbines en zonnepanelen. Daarnaast bestaat het doel van 7 TWh kleinschalig opgewekt hernieuwbare elektriciteit in 2030. In 2021 heeft het PBL een inschatting gemaakt van de mogelijke productie door huidige installaties in 2030 en een inschatting van de mogelijke realisatie van projecten in de pijplijn of ambitie. Bij deze hernieuwbare technieken is het belangrijk dat ze ruimtelijk gezien goed worden ingepast, met bestuurlijk en maatschappelijk draagvlak. Daarom wordt de energietransitie op land uitgewerkt in 30 Regionale Energie Strategieën (RES). Het doel van de regionale aanpak is om duurzame energieprojecten zo goed mogelijk aan te passen aan het landschap en de wensen van inwoners. Door zeggenschap en financiële deelname kunnen burgers en bedrijven zich bovendien betrokken voelen bij de energietransitie en ervan meeprofiteren.

Productie hernieuwbare elektriciteit op basis van Regionale-Energie-Strategieën 1.0, 2021

Productie hernieuwbare elektriciteit - Nederland

Presentatie

Indicatoren

Het dashboard bevat voor hernieuwbaar op land nu de volgende indicatoren.

Beleid en afspraken

In de uitvoering wordt gewerkt aan de volgende beleidsonderwerpen en (clusters van) afspraken. Lees de beschrijving en status door te klikken op het 'plusje'.

  • Business case

  • Infrastructuur

  • Participatie

  • Ruimtelijke inpassing

Randvoorwaarden

Om de transitie mogelijk te maken moeten randvoorwaarden veranderen. Het beleid en de afspraken dragen hieraan bij. De volgende indicatoren hebben betrekking op randvoorwaarden voor de transitie in de subsector hernieuwbaar op land.

Ontwikkeling kostprijs wind op land en Zon-PV en streefwaardes uit Klimaatakkoord

In de figuur is te zien dat de gerealiseerde kostprijs van zon-PV onder de streefwaarde valt in 2022. Door schaalvergroting en technische ontwikkelingen daalt de kostprijs van hernieuwbare energie naar verwachting de komende jaren nog verder.

Ook is te zien dat de gerealiseerde kostprijs van wind op land net iets onder de streefwaarde valt in 2022. De verwachting is dat dit beeld zich in de toekomst doorzet.

Presentatie

Presentatie

Capaciteitskaart invoeding elektriciteitsnet Nederland

De figuur toont de capaciteitskaart invoeding van het elektriciteitsnet in Nederland (per juni 2022). Hiermee monitoren de netbeheerders de capaciteit en eventuele congestie op het net.

In mei 2022 is er een Netcode codewijziging gepubliceerd door de ACM die nieuwe spelregels bevat over hoe netbeheerders om moeten gaan met transportschaarste. Naar verwachting zal dit een bijdrage leveren om de structurele congestie te verminderen (rode gebieden) in Nederland. De implementatie termijn hiervan is 6 maanden.

De kleurcode is als volgt:

- Transparant: (nog) geen transportschaarste.
- Geel: transportschaarste dreigt, er geldt een aangepast offerteregime.
- Oranje: vooraankondiging structurele congestie bij ACM.
- Rood: structureel congestie, nieuwe aanvragen voor transport worden niet gehonoreerd.

Capaciteitskaart
Presentatie

Ontwikkeling kostprijs wind op land en Zon-PV en streefwaardes uit Klimaatakkoord

In de figuur is te zien dat de gerealiseerde kostprijs van zon-PV onder de streefwaarde valt in 2022. Door schaalvergroting en technische ontwikkelingen daalt de kostprijs van hernieuwbare energie naar verwachting de komende jaren nog verder.

Ook is te zien dat de gerealiseerde kostprijs van wind op land net iets onder de streefwaarde valt in 2022. De verwachting is dat dit beeld zich in de toekomst doorzet.

Ontwikkeling kostprijs voor WoL en Zon-PV - Nederland

Presentatie

Jive - Nederland

Presentatie

Capaciteitskaart invoeding elektriciteitsnet Nederland

De figuur toont de capaciteitskaart invoeding van het elektriciteitsnet in Nederland (per juni 2022). Hiermee monitoren de netbeheerders de capaciteit en eventuele congestie op het net.

In mei 2022 is er een Netcode codewijziging gepubliceerd door de ACM die nieuwe spelregels bevat over hoe netbeheerders om moeten gaan met transportschaarste. Naar verwachting zal dit een bijdrage leveren om de structurele congestie te verminderen (rode gebieden) in Nederland. De implementatie termijn hiervan is 6 maanden.

De kleurcode is als volgt:

- Transparant: (nog) geen transportschaarste.
- Geel: transportschaarste dreigt, er geldt een aangepast offerteregime.
- Oranje: vooraankondiging structurele congestie bij ACM.
- Rood: structureel congestie, nieuwe aanvragen voor transport worden niet gehonoreerd. Capaciteitskaart
Presentatie

Veranderingen

Als de randvoorwaarden wijzigen, worden veranderingen in de samenleving mogelijk. De volgende indicatoren hebben betrekking op veranderingen die al zichtbaar en meetbaar zijn.

Gerealiseerd en gepland vermogen in wind-op-land-projecten in 2021

De figuur toont het gepland vermogen windenergie op land (in MW), uitgesplitst naar de verschillende procesfasen tot aan realisatie.

In 2021 is er 5.286 MW geïnstalleerd vermogen van windturbines op land. Ongeveer 1.700 MW aan vermogen is in 2021 bouw in voorbereiding, bijna 800 MW vermogen is SDE-beschikt of initiatief.

Presentatie

Gerealiseerd en gepland vermogen in zon-PV-projecten in 2021

De figuur toont het geplande vermogen voor zon-PV (in MW), uitgesplitst naar de verschillende procesfasen tot aan realisatie.

In 2021 steeg het geïnstalleerd vermogen van zon-PV weer sterk, tot 14.418 MW. Dit betreft zowel groot- als kleinschalige zon-PV, al dan niet gerealiseerd met SDE-beschikking. 1.350 MW is bouw in voorbereiding met SDE-beschikking, 7.111 MW heeft een SDE-beschikking ontvangen. 12.000 MW is initiatief.

Presentatie

Vrijval zon pv

We zien dat er met toenemende realisatie van Zon-PV er ook veel projecten zijn die niet gerealiseerd worden. Deze projecten maken de stap van pijplijn naar realisatie niet. 

RVO.nl heeft onderzoek gedaan naar de oorzaken van vrijval (niet realisatie) in 2021. In 97% van de gevallen was er sprake van projecten voor zon op dak. Deze vrijval wordt met name veroorzaakt doordat het dak bij nader inzien constructief ongeschikt blijkt te zijn voor toepassing van zon-PV. Vanaf dit jaar (2022) is daarom in de SDE++ opgenomen dat bij de aanvraag moet worden aangetoond dat het dak constructief geschikt is of wordt gemaakt voor zon-PV.

Presentatie

Ontwikkeling aantal energiecoöperaties en totaal aantal leden in Nederland

De figuur toont het aantal energiecoöperaties in Nederland en het totaal aantal leden van deze coöperaties.

Zowel het aantal coöperaties als het totaal aantal leden van coöperaties nam in 2021 toe. In 2021 waren in totaal meer dan 111.000 mensen lid van in totaal meer dan 676 energiecoöperaties.

Presentatie

Participatie in wind- en zonneprojecten.

De figuur beschrijft welk deel van wind en zon op land in collectief eigendom is en welke vormen van financiële participatie er aanwezig zijn, als indicatie voor de betrokkenheid van omgeving en burgers. Er wordt gestreefd naar 50% eigendom van de productie van de lokale omgeving (burgers en bedrijven).

De betrokkenheid van omgeving en burgers via collectief eigendom kan de maatschappelijke acceptatie van (de ruimtelijke inpassing van) hernieuwbare energie op land vergroten. Vanaf 2019 wordt in beeld gebracht welk deel van wind en zon op land in collectief eigendom is en welke vormen van financiële participatie er aanwezig zijn, als indicatie voor de betrokkenheid van omgeving en burgers. Er wordt gestreefd naar 50% eigendom van de productie van de lokale omgeving (burgers en bedrijven).

De figuur beschrijft de resultaten tot en met 2020. Hieruit blijkt onder meer dat zowel bij zon- als windprojecten het aantal omgevingsfondsen groeit. Lokaal eigendom bij zonne-energie is gelijk gebleven, bij windenergie is dit gedaald. Een aanvullende studie naar de inspanningen op het gebied van participatie in de praktijk laat zien dat alle betrokken partijen – van overheden tot ontwikkelaars tot coöperaties – participatie zeer belangrijk vinden en hier hard aan werken.

Daarnaast benoemt de studie ook punten waarover geleerd moet worden. Dat vraagt ondersteuning in de praktijk en een vinger aan de pols als het gaat om de realisatie van participatie in de praktijk, zodat op tijd bijgestuurd kan worden.

Indicator Tabel 1: Resultaten participatie gerealiseerde
zonneprojecten, uitgedrukt in de indicatoren.
Tabel 2: Resultaten participatie gerealiseerde
windprojecten, uitgedrukt in de indicatoren.
Zonneparken Windparken
tot en met 2020 tot en met 2019** 2015 tot en met 2020 tot en met 2019**
% van % van % van % van
Aantal Totale Aantal Totale Aantal Totale Aantal Totale
Projecten % Productie % Projecten % Productie % Projecten % Productie % Projecten % Productie %
272 1,7 TWh per jaar*
(1.955 MWp)
174 0,9 TWh per jaar*
(1.023 MWp)
105 6,5 TWh per jaar
(2.073 MWp)
86 3,1 TWh per jaar
(1.088 MWp)
1. Lokaal eigendom: bewonerscollectieven en lokale partners 15% 4,4% 16% 4,2% 27,6% 12,3% 27,9% 15,2%
Lokaal eigendom: publiek (gemeenten, waterschappen, e.d.) 22% 4,2% 24% 5,7% 0,0% 0,0% 0,0%
Lokaal eigendom: lokale bedrijven en instellingen 19% 15,2% 18% 11,6% 27,6% 12,0% 31,3% 22,7%
Geen lokaal eigendom*** 39% 75,9% 40% 78,5% 30,5% 66,1% 25,6% 44,9%
Eigendom onbekend 4% 0,3% 3% 0,2% 14,3% 9,5% 15,0% 17,2%
2. Financiële participatie: omgeving zonder eigendom 13% 18,2% 14% 19,5% 10,5% 10,2% 9,0% 15,9%
3. Omgevingsfonds 8% 18,7% 5% 7,7% 36,2% 88,5% 25,6% 78,8%
4. Omwonendenregeling: lokale stroom 32% 32,2% 30% 26,5%
Omwonendenregeling: anders. (onvolledig beeld, weinig openbare informatie) 3% 9% 3% 3% 28,6% 71,3% 64,8%
* Totale productie van zonneparken (niet-gebouwgebonden zonprojecten).
** Bijgewerkt t.o.v. nulmeting 2019 (uitgevoerd in 2020).
*** Inclusief aandeel eigendom niet-lokale partners bij gedeeld eigendom
met lokale partijen (bewonerscollectieven, lokale bedrijven, publiek).
* Totale productie van windparken gerealiseerd na 2015.
** Bijgewerkt t.o.v. nulmeting 2019 (uitgevoerd in 2020).
*** Inclusief aandeel eigendom niet-lokale partners bij gedeeld eigendom
met lokale partijen (bewonerscollectieven, lokale bedrijven, publiek).
Presentatie

Gerealiseerd en gepland vermogen in wind-op-land-projecten in 2021

De figuur toont het gepland vermogen windenergie op land (in MW), uitgesplitst naar de verschillende procesfasen tot aan realisatie.

In 2021 is er 5.286 MW geïnstalleerd vermogen van windturbines op land. Ongeveer 1.700 MW aan vermogen is in 2021 bouw in voorbereiding, bijna 800 MW vermogen is SDE-beschikt of initiatief. Vermogen wind op land -  - 2021 - ⠀

Presentatie

Vrijval zon pv

We zien dat er met toenemende realisatie van Zon-PV er ook veel projecten zijn die niet gerealiseerd worden. Deze projecten maken de stap van pijplijn naar realisatie niet. 

RVO.nl heeft onderzoek gedaan naar de oorzaken van vrijval (niet realisatie) in 2021. In 97% van de gevallen was er sprake van projecten voor zon op dak. Deze vrijval wordt met name veroorzaakt doordat het dak bij nader inzien constructief ongeschikt blijkt te zijn voor toepassing van zon-PV. Vanaf dit jaar (2022) is daarom in de SDE++ opgenomen dat bij de aanvraag moet worden aangetoond dat het dak constructief geschikt is of wordt gemaakt voor zon-PV.

Jaarlijkse realisatie Zon-PV met SDE en vrijval - Nederland

Presentatie

Gerealiseerd en gepland vermogen in zon-PV-projecten in 2021

De figuur toont het geplande vermogen voor zon-PV (in MW), uitgesplitst naar de verschillende procesfasen tot aan realisatie.

In 2021 steeg het geïnstalleerd vermogen van zon-PV weer sterk, tot 14.418 MW. Dit betreft zowel groot- als kleinschalige zon-PV, al dan niet gerealiseerd met SDE-beschikking. 1.350 MW is bouw in voorbereiding met SDE-beschikking, 7.111 MW heeft een SDE-beschikking ontvangen. 12.000 MW is initiatief. Vermogen zon-PV -  - 2021 - ⠀

Presentatie

Ontwikkeling aantal energiecoöperaties en totaal aantal leden in Nederland

De figuur toont het aantal energiecoöperaties in Nederland en het totaal aantal leden van deze coöperaties.

Zowel het aantal coöperaties als het totaal aantal leden van coöperaties nam in 2021 toe. In 2021 waren in totaal meer dan 111.000 mensen lid van in totaal meer dan 676 energiecoöperaties. Aantal energiecoöperaties hernieuwbaar op land - Nederland

Presentatie

Participatie in wind- en zonneprojecten.

De figuur beschrijft welk deel van wind en zon op land in collectief eigendom is en welke vormen van financiële participatie er aanwezig zijn, als indicatie voor de betrokkenheid van omgeving en burgers. Er wordt gestreefd naar 50% eigendom van de productie van de lokale omgeving (burgers en bedrijven).

De betrokkenheid van omgeving en burgers via collectief eigendom kan de maatschappelijke acceptatie van (de ruimtelijke inpassing van) hernieuwbare energie op land vergroten. Vanaf 2019 wordt in beeld gebracht welk deel van wind en zon op land in collectief eigendom is en welke vormen van financiële participatie er aanwezig zijn, als indicatie voor de betrokkenheid van omgeving en burgers. Er wordt gestreefd naar 50% eigendom van de productie van de lokale omgeving (burgers en bedrijven).

De figuur beschrijft de resultaten tot en met 2020. Hieruit blijkt onder meer dat zowel bij zon- als windprojecten het aantal omgevingsfondsen groeit. Lokaal eigendom bij zonne-energie is gelijk gebleven, bij windenergie is dit gedaald. Een aanvullende studie naar de inspanningen op het gebied van participatie in de praktijk laat zien dat alle betrokken partijen – van overheden tot ontwikkelaars tot coöperaties – participatie zeer belangrijk vinden en hier hard aan werken.

Daarnaast benoemt de studie ook punten waarover geleerd moet worden. Dat vraagt ondersteuning in de praktijk en een vinger aan de pols als het gaat om de realisatie van participatie in de praktijk, zodat op tijd bijgestuurd kan worden.
Indicator Tabel 1: Resultaten participatie gerealiseerde
zonneprojecten, uitgedrukt in de indicatoren.
Tabel 2: Resultaten participatie gerealiseerde
windprojecten, uitgedrukt in de indicatoren.
Zonneparken Windparken
tot en met 2020 tot en met 2019** 2015 tot en met 2020 tot en met 2019**
% van % van % van % van
Aantal Totale Aantal Totale Aantal Totale Aantal Totale
Projecten % Productie % Projecten % Productie % Projecten % Productie % Projecten % Productie %
272 1,7 TWh per jaar*
(1.955 MWp)
174 0,9 TWh per jaar*
(1.023 MWp)
105 6,5 TWh per jaar
(2.073 MWp)
86 3,1 TWh per jaar
(1.088 MWp)
1. Lokaal eigendom: bewonerscollectieven en lokale partners 15% 4,4% 16% 4,2% 27,6% 12,3% 27,9% 15,2%
Lokaal eigendom: publiek (gemeenten, waterschappen, e.d.) 22% 4,2% 24% 5,7% 0,0% 0,0% 0,0%
Lokaal eigendom: lokale bedrijven en instellingen 19% 15,2% 18% 11,6% 27,6% 12,0% 31,3% 22,7%
Geen lokaal eigendom*** 39% 75,9% 40% 78,5% 30,5% 66,1% 25,6% 44,9%
Eigendom onbekend 4% 0,3% 3% 0,2% 14,3% 9,5% 15,0% 17,2%
2. Financiële participatie: omgeving zonder eigendom 13% 18,2% 14% 19,5% 10,5% 10,2% 9,0% 15,9%
3. Omgevingsfonds 8% 18,7% 5% 7,7% 36,2% 88,5% 25,6% 78,8%
4. Omwonendenregeling: lokale stroom 32% 32,2% 30% 26,5%
Omwonendenregeling: anders. (onvolledig beeld, weinig openbare informatie) 3% 9% 3% 3% 28,6% 71,3% 64,8%
* Totale productie van zonneparken (niet-gebouwgebonden zonprojecten).
** Bijgewerkt t.o.v. nulmeting 2019 (uitgevoerd in 2020).
*** Inclusief aandeel eigendom niet-lokale partners bij gedeeld eigendom
met lokale partijen (bewonerscollectieven, lokale bedrijven, publiek).
* Totale productie van windparken gerealiseerd na 2015.
** Bijgewerkt t.o.v. nulmeting 2019 (uitgevoerd in 2020).
*** Inclusief aandeel eigendom niet-lokale partners bij gedeeld eigendom
met lokale partijen (bewonerscollectieven, lokale bedrijven, publiek).
Presentatie

Resultaten

De volgende indicatoren hebben betrekking op meetbare resultaten in de subsector hernieuwbaar op land.

Ontwikkeling van vermogen en productie hernieuwbaar op land

De figuur toont het gerealiseerde vermogen (in MW) van windprojecten op land en zon-PV de ontwikkeling van de productie van hernieuwbare elektriciteit op land (in TWh).

Het opgestelde vermogen van zowel windturbines op land als zon-PV stijgt in 2021, respectievelijk tot 5.286 MW en 14.418 MW. In 2021 was de productie uit windturbines op land afgerond 11 TWh en uit zon-PV afgerond 11 TWh.

Presentatie

Presentatie

Kaart hernieuwbaar op land

De kaart toont belangrijke onderdelen van het huidige elektriciteitssysteem in Nederland. Hernieuwbare elektriciteit op land wordt onder andere opgewekt met zonnepanelen en windmolens. Klik op het kaartlagen-icoon (rechtsonder) om onderdelen op de kaart aan of uit te zetten.
Presentatie

Ontwikkeling van vermogen en productie hernieuwbaar op land

De figuur toont het gerealiseerde vermogen (in MW) van windprojecten op land en zon-PV de ontwikkeling van de productie van hernieuwbare elektriciteit op land (in TWh).

Het opgestelde vermogen van zowel windturbines op land als zon-PV stijgt in 2021, respectievelijk tot 5.286 MW en 14.418 MW. In 2021 was de productie uit windturbines op land afgerond 11 TWh en uit zon-PV afgerond 11 TWh.

Gerealiseerde MW en GWh hernieuwbaar op land - Nederland

Presentatie

Productie  - Nederland

Presentatie

Kaart hernieuwbaar op land

De kaart toont belangrijke onderdelen van het huidige elektriciteitssysteem in Nederland. Hernieuwbare elektriciteit op land wordt onder andere opgewekt met zonnepanelen en windmolens. Klik op het kaartlagen-icoon (rechtsonder) om onderdelen op de kaart aan of uit te zetten. Bron: RVO