Arbeidsmarkt en scholing

Over het thema arbeidsmarkt en scholing

In dit dashboard worden verschillende cijfers gepresenteerd over de ontwikkeling van de arbeidsmarkt en het onderwijs in sectoren en beroepsgroepen die relevant zijn voor het klimaat- en energiebeleid. De informatie is relevant voor beleidsmakers en organisaties die bijdragen aan de landelijke, regionale en sectorale uitvoering van het Klimaatakkoord.

Over het thema arbeidsmarkt en scholing

In dit dashboard worden verschillende cijfers gepresenteerd over de ontwikkeling van de arbeidsmarkt en het onderwijs in sectoren en beroepsgroepen die relevant zijn voor het klimaat- en energiebeleid. De informatie is relevant voor beleidsmakers en organisaties die bijdragen aan de landelijke, regionale en sectorale uitvoering van het Klimaatakkoord.

Arbeidsmarkt

Het klimaat- en energiebeleid leidt tot transitie-effecten op de arbeidsmarkt: er ontstaan nieuwe banen en sommige bestaande banen veranderen van karakter of verdwijnen. Sommige beroepen zijn direct nodig voor de uitvoering van het klimaatbeleid, zoals bij het installeren van windparken op zee of op land. Andere beroepen worden direct of indirect door de transitie beïnvloed. Het werk van een CV-installateur verandert bijvoorbeeld omdat warmtepompen vaker worden geïnstalleerd. Het grote merendeel van deze beroepen valt in de techniek of ICT. Op deze pagina vindt u meer informatie over actuele ontwikkelingen op de arbeidsmarkt die relevant zijn voor het klimaat- en energiebeleid.

Ontwikkeling van de energie-gerelateerde werkgelegenheid uit investeringen

De figuur toont de ontwikkeling in werkgelegenheid in energiegerelateerde activiteiten tussen 2008-2018. In 2014 is er sprake van een omslagpunt en daalde de werkgelegenheid in de conventionele sectoren, terwijl de werkgelegenheid in hernieuwbare energie, netwerken en energiebesparing is gestegen.

Presentatie

Spanningsindicator beroepen energietransitie per provincie

Spanningstypering totaal - Q4 2021 - Provincies

Presentatie

Klik op een provincie in de kaart om de krapte van beroepsgroepen binnen de provincie te bekijken.

Spanningsindicator beroepen energietransitie per sector

In de figuur wordt de ontwikkeling van de gemiddelde spanningsindicator per sector getoond. Daaruit blijkt dat de gemiddelde spanning op de arbeidsmarkt voor beroepsgroepen in de klimaat-sectoren de afgelopen jaren fors is toegenomen. Na een tijdelijke dip in de Coronacrisis neemt de spanning op de arbeidsmarkt weer verder toe.

Presentatie

Overzicht van top-10 beroepen met een zeer krappe arbeidsmarkt per sector

Kies tussen sectoren
In de sector Elektriciteit zijn 26 beroepen gedefinieerd die direct nodig zijn voor de uitvoering van het klimaatbeleid. Het gaat met name om technische beroepen. Het merendeel van deze beroepen heeft te maken met een zeer krappe arbeidsmarkt. Beroepen met de meeste vacatures zijn Elektriciens en monteurs elektrische bedrijfsinstallaties, Loodgieters, installateurs gawalo, Ontwerpers en analisten ICT-systemen en Medewerkers technische dienst (elektrotechnisch). 
Beroepsgroep Spanning Openstaande vacatures
Monteurs industriële machines en installaties Zeer krap 14.500
Loodgieters, installateurs gawalo Zeer krap 4.900
Elektriciens en monteurs elektrische bedrijfsinstallaties Zeer krap 4.700
Ontwerpers en analisten ICT-systemen Zeer krap 3.700
Medewerkers technische dienst (elektrotechnisch) Zeer krap 3.200
Ingenieurs werktuigbouw Zeer krap 2.600
Installateurs luchtbehandeling en koeltechniek Zeer krap 2.300
Adviseurs automatisering Zeer krap 2.300
Netwerkspecialisten Zeer krap 1.800
Tekenaars en constructeurs bouwkunde Zeer krap 1.400
In de sector Industrie zijn 41 beroepen gedefinieerd die direct nodig zijn voor de uitvoering van het klimaatbeleid. Het gaat met name om technische beroepen. Het merendeel van deze beroepen heeft te maken met een zeer krappe arbeidsmarkt. Beroepen met de meeste vacatures zijn Monteurs industriële machines en installaties, Elektriciens en monteurs elektrische bedrijfsinstallaties, Loodgieters, installateurs gawalo en Ontwerpers en analisten ICT-systemen. 
Beroepsgroep Spanning Openstaande vacatures
Loodgieters, installateurs gawalo Zeer krap 4.900
Elektriciens en monteurs elektrische bedrijfsinstallaties Zeer krap 4.700
Werkvoorbereiders en calculators bouw en installatietechniek Zeer krap 4.700
Timmerlieden burgerlijk en utiliteit Zeer krap 4.300
Ingenieurs werktuigbouw Zeer krap 2.600
Installateurs luchtbehandeling en koeltechniek Zeer krap 2.300
Timmerlieden werkplaats en interieur Zeer krap 2.000
Uitvoerders bouw en installatiewerk Zeer krap 1.600
Managers bouw en installatiewerk Zeer krap 1.500
Monteurs elektriciteitsnetten Zeer krap 900
In de sector Gebouwde Omgeving zijn 52 beroepen gedefinieerd die direct nodig zijn voor de uitvoering van het klimaatbeleid. Het gaat met name om technische beroepen. Het merendeel van deze beroepen heeft te maken met een zeer krappe arbeidsmarkt. Beroepen met de meeste vacatures zijn Productieplanners, Werkvoorbereiders en calculators bouw en installatietechniek, Elektriciens en monteurs elektrische bedrijfsinstallaties en Loodgieters, installateurs gawalo. 
Beroepsgroep Spanning Openstaande vacatures
Loodgieters, installateurs gawalo Zeer krap 4.900
Elektriciens en monteurs elektrische bedrijfsinstallaties Zeer krap 4.700
Ontwerpers en analisten ICT-systemen Zeer krap 3.700
Medewerkers technische dienst (elektrotechnisch) Zeer krap 3.200
Ingenieurs werktuigbouw Zeer krap 2.600
Installateurs luchtbehandeling en koeltechniek Zeer krap 2.300
Adviseurs automatisering Zeer krap 2.300
Netwerkspecialisten Zeer krap 1.800
Ontwerpers hardware en industriële automatisering Zeer krap 1.100
Meet- & regeltechnisch en elektronica monteurs Zeer krap 1.100
In de sector Landbouw zijn 26 beroepen gedefinieerd die direct nodig zijn voor de uitvoering van het klimaatbeleid. Het gaat met name om technische beroepen. Het merendeel van deze beroepen heeft te maken met een zeer krappe arbeidsmarkt. Beroepen met de meeste vacatures zijn Monteurs industriële machines en installaties, Productieplanners, Mechanisch operators voedingsmiddelenindustrie en Werkvoorbereiders en calculators grond-, weg- en waterbouw. 
Beroepsgroep Spanning Openstaande vacatures
Monteurs industriële machines en installaties Zeer krap 14.500
Productieplanners Zeer krap 5.900
Mechanisch operators voedingsmiddelenindustrie Zeer krap 1.400
Werkvoorbereiders en calculators grond-, weg- en waterbouw Zeer krap 900
Onderzoekers, ontwerpers en constructeurs elektrotechniek Zeer krap 800
Monteurs kranen, grondverzet-, landbouw- en bemalingsmachines Zeer krap 700
Grondverzetmachinisten Zeer krap 700
Ingenieurs installatietechniek Zeer krap 400
Biologisch, botanisch en zoölogisch analisten Zeer krap 300
Bodemkundig onderzoekers en -saneerders Zeer krap 200
In de sector Mobiliteit zijn 17 beroepen gedefinieerd die direct nodig zijn voor de uitvoering van het klimaatbeleid. Het gaat met name om technische beroepen. Het merendeel van deze beroepen heeft te maken met een zeer krappe arbeidsmarkt. Beroepen met de meeste vacatures zijn Productieplanners, Elektriciens en monteurs elektrische bedrijfsinstallaties, Ingenieurs werktuigbouw en Basislassers en metaalsnijders. 
Beroepsgroep Spanning Openstaande vacatures
Productieplanners Zeer krap 5.900
Elektriciens en monteurs elektrische bedrijfsinstallaties Zeer krap 4.700
Ingenieurs werktuigbouw Zeer krap 2.600
Ingenieurs civiele techniek Zeer krap 1.300
Basislassers en metaalsnijders Zeer krap 1.200
Monteurs elektriciteitsnetten Zeer krap 900
Onderzoekers, ontwerpers en constructeurs elektrotechniek Zeer krap 800
Projectleiders elektrotechniek Zeer krap 500
Tekenaars en constructeurs werktuigbouw Zeer krap 400
Ontwerpers elektronica en meet- en regeltechniek Zeer krap 300

Onderwijs

Het onderwijs en een leven-lang-ontwikkelen (LLO) van werkenden en werkzoekenden zijn essentieel om tot voldoende goedgeschoolde mensen te komen die kunnen bijdragen aan de energietransitie. Het betreft hier veelal opleidingen in de techniek en ICT. Op deze pagina vindt u meer informatie over actuele ontwikkelingen in het technisch en ICT onderwijs.

% technische opleidingen onder gediplomeerden

Presentatie

Aantal gediplomeerden technische opleidingen

Presentatie

Inspiratie voor beleidsmakers

De arbeidsmarkt is volop in ontwikkeling, landelijk maar ook op lokaal en regionaal niveau. Op veel plekken in Nederland zijn inspirerende voorbeelden te vinden van oplossingen die kunnen helpen om vraag en aanbod van goedgeschoold personeel voor de energietransitie bij elkaar te brengen. Op deze pagina vindt u een overzicht van enkele van deze initiatieven.

Lokale en regionale initiatieven

Overzicht van publiek-private initiatieven in het mbo, hbo en wo.

Katapult is een netwerk van meer dan 300 samenwerkingsverbanden tussen onderwijs en bedrijfsleven. Hierin wordt samengewerkt onderwijsinstellingen, bedrijven en gemeenten. Op deze kaart is te zien welke initiatieven er zijn in het mbo, hbo en wo die gericht zijn op de energietransitie.

Presentatie
In de Pilot Energietransitie Groningen wordt een regie- en bekostigingsmodel gevormd waarin het samenwerkingsverband (tussen sociale partners, O&O-fondsen, UWV, gemeenten, Provincie en SER Noord-Nederland) een duurzame opleidingsinfrastructuur vormt voor werkenden en werkzoekenden op het gebied van nieuwe technieken voor de energietransitie. Met de pilot en de concrete activiteiten in de energietransitie doen de partners ervaring op voor een bredere duurzame, efficiënte en effectieve aanpak voor LLO.

Het kabinet heeft een Voorziening Werkgelegenheidseffecten ingericht gericht op negatieve arbeidsmarkteffecten van de uitvoering het Klimaatakkoord in de brede kolenketen. In samenwerking met sociale partners en UWV is het Hemwegarrangement uitgewerkt, waarbij werknemers van de centrale keten geholpen zijn bij het vinden van ander werk, zo nodig met om- en bijscholing.

Nationaal beleid en regelingen

In het convenant Mensen maken de transitie zijn afspraken gemaakt om werk op wijkniveau te organiseren rond schaarse menskracht en innovatieve vormen van samenwerking. Zo worden manieren onderzocht om de verduurzaming van gebouwen te versnellen.

Vanuit het Klimaatakkoord is de Handreiking RES en Arbeidsmarkt opgesteld om RES-regio's te helpen bij het opstellen van de RES'en.

Voldoende ontwikkeld menselijk kapitaal, met de juiste kennis en kwaliteiten, is noodzakelijk om de maatschappelijke vraagstukken van Nederland te beantwoorden. De Topsectoren zetten hier op in door hun krachten te bundelen in de gezamenlijke Roadmap Human Capital Topsectoren.

Kennis en onderzoek

CentERdata heeft voor de topsector Energie - een vitale sector met veel tekortberoepen - onderzoek gedaan naar transitiemogelijkheden tussen beroepen en sectoren. De verkenning geeft inzicht in overstappen van het ene naar het andere beroep.

Het is belangrijk om goede voorspellingen over de invloed van de transitie op regio's en sectoren te kunnen doen. Daarom hebben het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en het Researchcentrum Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA) een modelverkenning uitgevoerd om een basis te leggen voor toekomstig arbeidsmarkt.

De arbeidsmarkt in techniek en gebouwde omgeving staat voor grote maatschappelijke uitdagingen, zoals de energietransitie, circulariteit en klimaatadaptatie. Om hierop te kunnen inspelen zijn voldoende vakmensen nodig. SBB heeft een adviesrapport gepresenteerd over de betekenis voor de kwalificatiestructuur, keuzedelen en certificaten in het mbo.