Energiesysteem

Over elektriciteit

De kaart toont het elektriciteitssysteem in Nederland. Klik op voor een interactieve kaart om onderdelen op de kaart aan of uit te zetten.

Het hoogspanningsnet transporteert elektriciteit van grotere windparken en elektriciteitscentrales over grotere afstanden door het land. Dit net is ook verbonden met het buitenland (zie ook Integratie in Noordwest Europese elektriciteitsmarkt).

De elektriciteit van wind op zee wordt via kabels naar de transformatorstations gebracht. Om de toenemende hoeveelheid opgewekte elektriciteit van windturbines op zee aan land te brengen, wordt gewerkt aan het net op zee. De verbinding van de windparken Borssele met het landelijk hoogspanningsnet is inmiddels gereed en de windparken leveren elektriciteit. Het net voor Hollandse Kust wordt nu aangelegd en dat windpark wordt in 2023 aangesloten. De Verkenning Aanlanding Wind Op Zee (VAWOZ) 2030 is eind 2020 gestart en onderzoekt of en waar een extra opgave van wind op zee in 2030 het beste kan aanlanden.

Op land is netcongestie een belangrijk aandachtspunt en mogelijk knelpunt bij realisatie van de RES-doelstellingen in 2030 en de groeiende elektriciteitsvraag uit verschillende sectoren. Het middenspannings- en laagspanningsnet voor fijnmaziger distributie van elektriciteit naar de eindgebruiker zijn niet weergegeven.

Kaart elektriciteitssysteem

Presentatie

Over elektriciteit

De kaart toont het elektriciteitssysteem in Nederland. Klik op voor een interactieve kaart om onderdelen op de kaart aan of uit te zetten.

Het hoogspanningsnet transporteert elektriciteit van grotere windparken en elektriciteitscentrales over grotere afstanden door het land. Dit net is ook verbonden met het buitenland (zie ook Integratie in Noordwest Europese elektriciteitsmarkt).

De elektriciteit van wind op zee wordt via kabels naar de transformatorstations gebracht. Om de toenemende hoeveelheid opgewekte elektriciteit van windturbines op zee aan land te brengen, wordt gewerkt aan het net op zee. De verbinding van de windparken Borssele met het landelijk hoogspanningsnet is inmiddels gereed en de windparken leveren elektriciteit. Het net voor Hollandse Kust wordt nu aangelegd en dat windpark wordt in 2023 aangesloten. De Verkenning Aanlanding Wind Op Zee (VAWOZ) 2030 is eind 2020 gestart en onderzoekt of en waar een extra opgave van wind op zee in 2030 het beste kan aanlanden.

Op land is netcongestie een belangrijk aandachtspunt en mogelijk knelpunt bij realisatie van de RES-doelstellingen in 2030 en de groeiende elektriciteitsvraag uit verschillende sectoren. Het middenspannings- en laagspanningsnet voor fijnmaziger distributie van elektriciteit naar de eindgebruiker zijn niet weergegeven.

Kaart elektriciteitssysteem

Presentatie

Beleid en afspraken

In de uitvoering wordt gewerkt aan de volgende beleidsonderwerpen en (clusters van) afspraken. Lees de beschrijving en status door te klikken op het 'plusje'.

  • Elektriciteitssysteem en infrastructuur

  • Hogere ambities voor 2030

  • Instrumentarium

  • Ruimtelijke inpassing

Elektriciteitsproductie

Inzet energiedragers voor elektriciteitsproductie

De productie van elektriciteit is in 2021 vergeleken met een jaar eerder met 2,2 miljard kWh gedaald naar 117,9 miljard kWh.

De meeste elektriciteit werd geproduceerd met aardgas. De elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen steeg met 22 procent, terwijl de elektriciteitsproductie uit fossiele bronnen met 11 procent daalde. Wel steeg het aandeel uit kolen ten opzichte van 2020 en daalde het aandeel aardgas ten opzicht van 2020 door de hoge gasprijs.

In 2021 kwam 33 procent van de totale elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen. De elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen steeg in 2021 vergeleken met een jaar eerder met 7 miljard kWh (22 procent) naar 39,1 miljard kWh. Zo steeg de productie uit zon met 30 procent naar 11,4 miljard kWh, die uit wind met 17 procent naar 17,9 miljard kWh en die uit biomassa met 23 procent naar 9,7 miljard kWh. De gestegen elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen hangt grotendeels samen met de toegenomen capaciteit voor de productie uit zon (van 11,0 GW in 2020 naar 14,3 GW in 2021) en wind (van 6,6 GW in 2020 naar 7,8 GW in 2021).

https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2022/10/meer-elektriciteit-uit-hernieuwbare-bronnen-minder-uit-fossiele-bronnen

Presentatie

Inzet energiedragers voor elektriciteitsproductie

De productie van elektriciteit is in 2021 vergeleken met een jaar eerder met 2,2 miljard kWh gedaald naar 117,9 miljard kWh.

In 2021 kwam 33 procent van de totale elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen. De elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen steeg in 2021 vergeleken met een jaar eerder met 7 miljard kWh (22 procent) naar 39,1 miljard kWh. Zo steeg de productie uit zon met 30 procent naar 11,4 miljard kWh, die uit wind met 17 procent naar 17,9 miljard kWh en die uit biomassa met 23 procent naar 9,7 miljard kWh. De gestegen elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen hangt grotendeels samen met de toegenomen capaciteit voor de productie uit zon (van 11,0 GW in 2020 naar 14,3 GW in 2021) en wind (van 6,6 GW in 2020 naar 7,8 GW in 2021).

https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2022/10/meer-elektriciteit-uit-hernieuwbare-bronnen-minder-uit-fossiele-bronnen Inzet energiedragers voor elektriciteitsproductie - Nederland

Presentatie

In- en uitvoer van elektriciteit

In 2021 bedroeg de uitvoer van elektriciteit 20,8 TWh. Met name de invoer uit België (1,4 miljard kWh) en Denemarken(1 miljard kWh) liet in 2021 een stijging zien. De Belgische kerncentrales hebben 48 procent meer elektriciteit geproduceerd. Daarnaast voerde België een overschot aan Franse elektriciteit uit kernenergie door. Met name de uitvoer naar Duitsland nam af met 1,0 miljard kWh (12 procent).

https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2022/10/meer-elektriciteit-uit-hernieuwbare-bronnen-minder-uit-fossiele-bronnen CBS, statline

Integratie in Noordwest Europese elektriciteitsmarkt

In 2021 was de totale landgrens-overschrijdende transportcapaciteit voor import van elektriciteit 8,4 gigawatt (GW).

De integratie van elektriciteitsmarkten draagt bij aan de concurrentie op de energiemarkt, versterkt de leveringszekerheid en maakt de inpassing van hernieuwbare elektriciteit eenvoudiger. Momenteel heeft Nederland directe verbindingen met Duitsland, België, Groot-Brittannië, Denemarken en Noorwegen. Op basis van huidige plannen groeit dat door naar 10,8 GW in 2030. De exportcapaciteit is hieraan gelijk, met uitzondering van de verbinding naar België. In 2021 was De exportcapaciteit naar België nog 0,7 GW lager dan de importcapaciteit. Daarna zal de exportcapaciteit tot 2025 gelijk zijn aan de importcapaciteit, waarna de exportcapaciteit tot 2030 weer 1 GW groter is dan de importcapaciteit.

Presentatie

Integratie in Noordwest Europese elektriciteitsmarkt

In 2021 was de totale landgrens-overschrijdende transportcapaciteit voor import van elektriciteit 8,4 gigawatt (GW).

De integratie van elektriciteitsmarkten draagt bij aan de concurrentie op de energiemarkt, versterkt de leveringszekerheid en maakt de inpassing van hernieuwbare elektriciteit eenvoudiger. Momenteel heeft Nederland directe verbindingen met Duitsland, België, Groot-Brittannië, Denemarken en Noorwegen. Op basis van huidige plannen groeit dat door naar 10,8 GW in 2030. De exportcapaciteit is hieraan gelijk, met uitzondering van de verbinding naar België. In 2021 was De exportcapaciteit naar België nog 0,7 GW lager dan de importcapaciteit. Daarna zal de exportcapaciteit tot 2025 gelijk zijn aan de importcapaciteit, waarna de exportcapaciteit tot 2030 weer 1 GW groter is dan de importcapaciteit. Import capaciteit interconnectoren -  - Nederland

Presentatie

Leveringszekerheid

Als beheerder van het hoogspanningsnet monitort TenneT de leveringszekerheid van elektriciteit. Op basis van het Rapport Monitoring Leveringszekerheid 2020 van TenneT is de leveringszekerheid in Nederland tot 2025 op orde. Dat betekent dat er maximaal 4 uren per jaar zijn waarin niet in álle elektriciteitsvraag kan worden voorzien. Er is in deze periode voldoende productie en importcapaciteit in Nederland om de nationale elektriciteitsvraag te dekken.

Door het opschalen van het aandeel hernieuwbaar wordt Nederland in de toekomst afhankelijker van veranderingen in seizoenen en het weer. Bovendien neemt het vermogen van fossiele centrales in de periode tot en met 2030 fors af, terwijl de vraag naar elektriciteit verder toeneemt. Vanaf 2025 wordt Nederland voor leveringszekerheid afhankelijker van importen uit het buitenland.

Het Advies Stuurgroep Extra Opgave stelt dat de industrie in 2030 mogelijk nog 15 tot 45 TWh extra hernieuwbare elektriciteit gaat vragen. Dit kan de leveringszekerheid op termijn onder druk zetten. Om de monitoring te verbeteren kijkt TenneT voortaan ook naar het volume aan vraag waaraan niet kan worden voldaan tijdens schaarste, terwijl de Autoriteit Consument en Markt (ACM) onderzoekt wat de waarde van de vraag is waar niet aan kan worden voldaan.

Als beheerder van het hoogspanningsnet monitort TenneT de leveringszekerheid van elektriciteit. Op basis van het Rapport Monitoring Leveringszekerheid 2020 van TenneT is de leveringszekerheid in Nederland tot 2025 op orde. Dat betekent dat er maximaal 4 uren per jaar zijn waarin niet in álle elektriciteitsvraag kan worden voorzien. Er is in deze periode voldoende productie en importcapaciteit in Nederland om de nationale elektriciteitsvraag te dekken.

Door het opschalen van het aandeel hernieuwbaar wordt Nederland in de toekomst afhankelijker van veranderingen in seizoenen en het weer. Bovendien neemt het vermogen van fossiele centrales in de periode tot en met 2030 fors af, terwijl de vraag naar elektriciteit verder toeneemt. Vanaf 2025 wordt Nederland voor leveringszekerheid afhankelijker van importen uit het buitenland.

Het Advies Stuurgroep Extra Opgave stelt dat de industrie in 2030 mogelijk nog 15 tot 45 TWh extra hernieuwbare elektriciteit gaat vragen. Dit kan de leveringszekerheid op termijn onder druk zetten. Om de monitoring te verbeteren kijkt TenneT voortaan ook naar het volume aan vraag waaraan niet kan worden voldaan tijdens schaarste, terwijl de Autoriteit Consument en Markt (ACM) onderzoekt wat de waarde van de vraag is waar niet aan kan worden voldaan.

Flexibiliteit

Om de leveringszekerheid van betaalbare energie ook in de toekomst te garanderen, is meer flexibiliteit in het elektriciteitssysteem nodig om eventuele (tijdelijke) tekorten en overschotten van energie op te kunnen vangen. Dit kan door vraagsturing (zogenaamde ‘demandside response’), conversie en opslag van energie, conventioneel (en op den duur CO2-vrij) regelbaar vermogen en via interconnectoren met buurlanden. Daarnaast kan congestie-management helpen om via marktwerking en prijsmechanismes het aanbod en de vraag naar elektriciteit te sturen. Energiebesparing kan ervoor zorgen dat het net niet nog verder wordt belast. De markt investeert in meer flexibele oplossingen, waarbij de hoogte van de CO2-prijs een rol speelt.

Innovatie

Voor innovatie elektriciteit werd geinvesteerd middels de subsidieregelingen DEI+, MOOI, TSE-tenders en HER (samen bijna € 160 miljoen).

Voor windenergie op zee zijn met name projecten gefinancierd die zich richten op kostenreductie. Voor het elektriciteitssysteem en de infrastructuur zijn voornamelijk innovatieprojecten gefinancierd rondom flexibiliteitsopties die vraag en aanbod (op alle relevante tijdschalen) in balans brengen. Voor elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen op land hebben voornamelijk projecten subsidie ontvangen die zich richten op de ontwikkeling van zonne-energie op land en de fysieke integratie van hernieuwbare energie in het land. Voor waterstof is overwegend geld ingezet voor de stimulering van opslag en conversie van hernieuwbaar opgewekte elektriciteit en het toepasbaar maken van waterstofproductie vanuit elektriciteit.

Verbruik elektriciteit

Flexibiliteit

Om de leveringszekerheid van betaalbare energie ook in de toekomst te garanderen, is meer flexibiliteit in het elektriciteitssysteem nodig om eventuele (tijdelijke) tekorten en overschotten van energie op te kunnen vangen. Dit kan door vraagsturing (zogenaamde ‘demandside response’), conversie en opslag van energie, conventioneel (en op den duur CO2-vrij) regelbaar vermogen en via interconnectoren met buurlanden. Daarnaast kan congestie-management helpen om via marktwerking en prijsmechanismes het aanbod en de vraag naar elektriciteit te sturen. Energiebesparing kan ervoor zorgen dat het net niet nog verder wordt belast. De markt investeert in meer flexibele oplossingen, waarbij de hoogte van de CO2-prijs een rol speelt.

Innovatie

Voor innovatie elektriciteit werd geinvesteerd middels de subsidieregelingen DEI+, MOOI, TSE-tenders en HER (samen bijna € 160 miljoen).

Voor windenergie op zee zijn met name projecten gefinancierd die zich richten op kostenreductie. Voor het elektriciteitssysteem en de infrastructuur zijn voornamelijk innovatieprojecten gefinancierd rondom flexibiliteitsopties die vraag en aanbod (op alle relevante tijdschalen) in balans brengen. Voor elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen op land hebben voornamelijk projecten subsidie ontvangen die zich richten op de ontwikkeling van zonne-energie op land en de fysieke integratie van hernieuwbare energie in het land. Voor waterstof is overwegend geld ingezet voor de stimulering van opslag en conversie van hernieuwbaar opgewekte elektriciteit en het toepasbaar maken van waterstofproductie vanuit elektriciteit.

Verbruik elektriciteit

Elektriciteitsverbruik per klimaattafel

Het totale energieverbruik in Nederland door eindverbruikers in 2020 bedroeg 1.744 petajoule, waarvan 22% ofwel 108 TWh bestond uit het verbruik van elektriciteit. Het verbruik in Nederland was in 2020 1,6 TWh lager dan in 2019, mede door de impact van de maatregelen tegen het coronavirus. Met name in het eerste en tweede kwartaal van 2020 was het verbruik lager. Elektriciteit wordt voornamelijk verbruikt door de gebouwde omgeving (54% van het totale verbruik in 2020) en de industrie (34%). Daarnaast wordt nog een klein deel verbruikt door landbouw (10%) en vervoer (2%).

Presentatie

Elektriciteitsverbruik per klimaattafel

Het totale energieverbruik in Nederland door eindverbruikers in 2020 bedroeg 1.744 petajoule, waarvan 22% ofwel 108 TWh bestond uit het verbruik van elektriciteit. Het verbruik in Nederland was in 2020 1,6 TWh lager dan in 2019, mede door de impact van de maatregelen tegen het coronavirus. Met name in het eerste en tweede kwartaal van 2020 was het verbruik lager. Elektriciteit wordt voornamelijk verbruikt door de gebouwde omgeving (54% van het totale verbruik in 2020) en de industrie (34%). Daarnaast wordt nog een klein deel verbruikt door landbouw (10%) en vervoer (2%).

Verbruik van elektriciteit -  - Nederland

Presentatie